U današnjem okruženju u kojem cijene električne energije stalno rastu a klimatske promjene postaju sve izraženije, zajednički pristupi proizvodnji i potrošnji energije dobivaju sve više na značaju.
Jedan od najzanimljivijih modela su energetske zajednice. Koncept energetskih zajednica je već zaživio širom Evrope, dok ćemo mi u Bosni i Hercegovini vrlo brzo uvidjeti njihov potencijal.
Šta su energetske zajednice?
Energetske zajednice su organizovani oblici saradnje između građana, lokalnih vlasti i manjih firmi koji zajedno proizvode, koriste, dijele ili skladište energiju – najčešće iz obnovljivih izvora kao što su sunce, vjetar ili biomasa.
Njihov cilj nije stvaranje profita, već smanjenje troškova energije, povećanje energetske nezavisnosti i doprinos zaštiti okoliša. U praksi, energetska zajednica može biti:
- grupa stanovnika koji zajednički instaliraju solarne panele na krovove svojih zgrada,
- lokalna zajednica koja osniva malu solarnu elektranu i koristi proizvedenu energiju za javnu rasvjetu,
- opština koja u partnerstvu s građanima upravlja malom vjetroelektranom.
U Evropskoj uniji postoje dvije formalne vrste: Energetske zajednice građana (Citizen Energy Communities) i Zajednice obnovljivih izvora energije (Renewable Energy Communities),
koje su definisane kroz EU direktive i dio su evropskog energetskog zakonodavstva.
Kako funkcionišu energetske zajednice?
U praksi obično funkcionišu na sljedeći način:
- građani, opština i firme osnivaju pravno lice – zadrugu, udruženje ili društvo,
- članovi ulažu sredstva u proizvodni projekat, najčešće solarne panele ili male vjetroelektrane – zajednička investicija,
- proizvedena energija koristi se za potrebe članova zajednice, a višak se može prodavati u mrežu,
- svako ima pravo glasa bez obzira na visinu ulaganja – demokratsko upravljanje,
- dio prihoda reinvestira se u lokalne projekte, edukaciju ili energetsku efikasnost – društvena korist.
Na ovaj način energetske zajednice ne samo da smanjuju emisije CO₂, već i povezuju ljude oko zajedničkog cilja – čiste i dostupne energije.
Koje su koristi energetskih zajednica?
Prednosti su brojne i vežu se za sve tri dimenzije: okoliš, društvo i ekonomiju.
Evropske zemlje već godinama praktikuju osnivanje energetskih zajednica. U Njemačkoj ih tako ima više od 1.700, u Italiji i Španiji broj raste iz mjeseca u mjesec, a građani zajednički proizvode energiju i dijele troškove.
Za Bosnu i Hercegovinu, gdje energetska tranzicija tek dobiva zamah, ovo je prilika da se povežu lokalne zajednice, opštine i građani, uz podršku fondova i međunarodnih organizacija koje promovišu zelenu energiju. Energetske zajednice nisu samo tehnološki projekti – one spajaju ljude, smanjuju troškove i jačaju otpornost zajednica.
Vrijeme je da i mi u BiH počnemo razmišljati lokalno i djelovati zajednički. Opštine mogu pokrenuti pilot-projekte, građani se mogu organizovati kroz udruženja, a kompanije ponuditi tehničku i finansijsku podršku. Svaka škola, stambena zgrada ili mjesna zajednica može biti jezgro buduće energetske zajednice.
Budućnost čiste energije ne dolazi “odozgo” – ona počinje od nas.
